Informatie vertrouwenspersoon

Voor kinderen en jongeren is het niet altijd gemakkelijk om alle stappen in en naar de jeugdhulp alleen te zetten. Vaak zullen hun ouders hen hierin ondersteunen. Maar soms gebeurt dit niet, wil de minderjarige dat liever niet of heeft de minderjarige andere belangen dan zijn ouder(s). Daarom kan een minderjarige – ongeacht zijn leeftijd - zich laten bijstaan door een vertrouwenspersoon.

Dat is zo bepaald door het decreet Rechtspositie van de minderjarige in de integrale jeugdhulp (artikel 24). Dat decreet somt alle rechten van minderjarigen in de jeugdhulp op.

Wat is een vertrouwenspersoon ?

Als vertrouwenspersoon ben je in de eerste plaats iemand bij wie de minderjarige zich goed voelt, en met wie hij een vertrouwensband heeft (of kan opbouwen).

De minderjarige kan bij jou terecht met al zijn vragen, bedenkingen en zorgen over zijn situatie, en meer bepaald zijn jeugdhulp. Als vertrouwenspersoon kan je de minderjarige vergezellen naar alle contacten met jeugdhulpverleners, en hem ondersteunen bij het uitoefenen van zijn rechten, bv

  • het recht op informatie en participatie,
  • het recht op toegang tot het dossier,
  • het klachtrecht,
  • ...

Doordat je als vertrouwenspersoon naast de minderjarige staat, kun je een belangrijke rol spelen in het welzijn van de minderjarige. Meer informatie is te vinden op de website rechtspositie.

Het gaat hier om een recht, geen plicht. Een minderjarige is dus niet verplicht om een vertrouwenspersoon aan te duiden of te hebben. Anderzijds ben ook jij niet verplicht om de aanduiding als vertrouwenspersoon te aanvaarden als een minderjarige je dit vraagt.

Je wordt niet vergoed voor je steun als vertrouwenspersoon. En je hebt ook geen recht op verlof wanneer je de minderjarige bijstaat tijdens de werkuren.

Hoe werkt het?

Wanneer je optreedt als vertrouwenspersoon moet je je als dusdanig legitimeren.

Een vertrouwenspersoon moet aan vier wettelijke voorwaarden voldoen:

1. Je bent aangeduid door de minderjarige zelf.

Uitzondering:

  • Wanneer een minderjarige niet in staat is om een vertrouwenspersoon aan te duiden (omdat hij bv. te jong is), kunnen zijn ouders een vertrouwenspersoon aanduiden in zijn plaats.
  • Wanneer er een belangenconflict is tussen ouders en minderjarige, kan de directeur van de jeugdhulpvoorziening of een personeelslid van de intersectorale toegangspoort een vertrouwenspersoon aanduiden.

Ook dan is het de bedoeling dat een onafhankelijke vertrouwenspersoon gekozen wordt met wie de minderjarige een vertrouwensband heeft of kan opbouwen. De aanduiding gebeurt aan de hand van een standaardformulier.

2. Je bent meerderjarig

Ouder dan 18 jaar zijn.

3. Je bent niet betrokken bij de lopende jeugdhulp.

Je mag niet rechtstreeks betrokken zijn bij de hulpverlening om als vertrouwenspersoon te kunnen optreden.

Zo kan een ouder of inwonend gezinslid niet optreden als vertrouwenspersoon, maar een familielid die niet betrokken is bij de jeugdhulp wel. En zo kan de individuele begeleider van de minderjarige zijn vertrouwenspersoon niet worden, maar de begeleider van een andere leefgroep binnen een voorziening, of een leerkracht van school wel.

4. Je hebt een blanco uittreksel uit het strafregister model 2.

Dit uittreksel kan je meestal gratis afhalen of online aanvragen bij de dienst bevolking van de gemeente waar je gedomicilieerd bent.

Beantwoord je aan al deze voorwaarden? Dan kan de jeugdhulpverlening jou niet weigeren als vertrouwenspersoon van de minderjarige.

Wil een minderjarige zich door iemand laten ondersteunen die niet aan alle voorwaarden voldoet (bv. omdat hij nog geen 18 is, of (nog) geen uittreksel strafregister kan voorleggen), dan hoeft de jeugdhulpverlening dit niet noodzakelijk te weigeren (maar ze kan dit wel).  Deze vertrouwensfiguur of steunfiguur zal niet over dezelfde mogelijkheden en rechten beschikken als de ‘officiële’ vertrouwenspersoon, maar kan toch betekenisvol zijn tijdens de hulpverlening.

De minderjarige kan op elk moment beslissen om jou niet verder als vertrouwenspersoon in te schakelen, en/of iemand anders kiezen.

Rechten en mogelijkheden

In de meeste situaties treed je als vertrouwenspersoon niet op in de plaats van de minderjarige, maar in samenspraak met en ter ondersteuning van de minderjarige. Het is daarom belangrijk dat jullie van bij het begin:

  • duidelijk bespreken wat de mening en visie van de minderjarige is over zijn jeugdhulp;
  • goede afspraken maken over wanneer hij ondersteuning wenst, en wat hij wil dat jij als zijn vertrouwenspersoon wel of niet doet.

Het is belangrijk voor minderjarigen om zo goed mogelijk ondersteund te worden binnen de jeugdhulp. Het decreet Integrale jeugdhulp stelt daarom dat jij als vertrouwenspersoon gedurende het hele hulpverleningstraject een vast aanspreekpunt bent voor de minderjarige.

Verder kan je, om jouw  ondersteuningstaak als vertrouwenspersoon zo goed mogelijk uit te voeren, na én in overleg met de minderjarige:

Jeugdhulpverleners moeten je bovendien actief op de hoogte brengen van alle beslissingen over de jeugdhulp wanneer de minderjarige hiermee akkoord gaat. 

Als vertrouwenspersoon kan je de minderjarige ook bijstaan bij de inzage in zijn dossier. Je kan hiervoor, samen of alleen, het dossier van de minderjarige inkijken.

Je  krijgt hierbij ook toegang tot informatie die niet besproken werd met de minderjarige zelf omdat dit volgens zijn jeugdhulpverleners op dat moment niet in zijn belang was (de zogenaamde agogische exceptie).

Wanneer er een belangenconflict is tussen de onbekwame minderjarige en zijn ouders, kan je als vertrouwenspersoon het recht op toegang tot het dossier van de minderjarige uitoefenen in de plaats van de ouders.

Belangrijk: als vertrouwenspersoon ben je onderworpen aan de geheimhoudingsplicht. Hierdoor kan je vertrouwelijke informatie die je verneemt als vertrouwenspersoon niet zomaar bespreken met derden.

Samen kansen creëren; dat is het verhaal van de jeugdhulp in Vlaanderen. We geven kinderen,  jongeren en gezinnen een duwtje in de rug, zodat ze snel zelf verder kunnen. Ofwel bieden we, indien nodig, langdurige ondersteuning aan; op maat en met respect voor de keuzes van jongeren en hun ouders. We versterken op een positieve manier hun eigen krachten. Zo kan iedereen bij de start van zijn of haar leven volwaardig deelnemen, waarbij de samenleving er zelf ook op vooruit gaat.

Jongeren en hun ouders kunnen rechtstreeks aankloppen bij tal van diensten voor begeleiding en advies. Wie nood heeft aan meer intensieve ondersteuning, kan aangemeld worden bij de toegangspoort die de geschikte hulp toewijst. Loopt de hulp vast of wordt deze niet aanvaard? Dan kan een gemandateerde voorziening (Ondersteuningscentrum Jeugdzorg of Vertrouwenscentrum Kindermishandeling) de hulpverlening mee opvolgen of nieuwe hulp opstarten. Bij een onverwachte crisis staat een netwerk van diensten klaar. Als de hulpverlening moeilijk verloopt, kunnen overleg en bemiddeling een uitweg bieden.

De Vlaamse jeugdhulp verbindt delen van 6 administraties uit het welzijns- en onderwijslandschap, en geeft ruimte aan tal van partners binnen een breed netwerk van professionals. Jongeren en hun ouders maken structureel deel uit van het beleid. Jeugdhulp bereikt elk jaar een paar honderdduizend kinderen en jongeren in Vlaanderen. Meer info: www.jongerenwelzijn.be, www.vaph.be, www.kindengezin.be, www.departementwvg.be, www.zorgengezondheid.be, onderwijs en vorming.

Deze tekst wordt vervangen.